Het WK te na

De Zuid-Afrikaanse vlaggen, een typisch symbool van de eenheid van een nieuw volk, worden maar met tegenzin van de auto’s gehaald, en hier en daar hoor je op straat nog een vuvuzela. Er word met overgave gezocht naar een alternatief voor de lijmfunctie die het voetbal in aanloop naar en tijdens het toernooi vervuld heeft, en iedereen wordt gevraagd mee te denken. Of men zich massaal zal aansluiten bij President Zumas oproep om de 'voetbal-Vrijdagen' op te volgen met een landelijk gezamelijk gebed is nog maar de vraag, maar het idee om de eenheidsbeleving voort te zetten is er.

Al dit patriotisme heeft in verschillende delen van het land wederom een verontrustend tegenbeeld zien ontstaan, waar Afrikaanse immigranten van hun buren te horen krijgen dat ze maar beter zo snel mogelijk het land kunnen verlaten. De schaduw van de xenofobie-rellen in 2008, waar duizenden het slachtoffer werden van onlusten in 's lands armste gebieden, hangt nog immer dreigend over het land dat de afgelopen week wereldwijde lof heeft mogen wegdragen.

Vooraanstaande levende verzoeningsiconen als Desmond Tutu verschijnen op televisie om hen die geweld overwegen af te raden, terwijl de politie ontkent dat het plunderen van Somalische winkeltjes in verschillende sloppenwijken een xenofoob karakter heeft. De ruimte die vrij is gekomen in de kranten wordt weer opgevuld met de ongemakkelijke feiten die aan de orde van de dag zijn: " Voormalig politiechef schuldig bevonden aan corruptie", "Publieke omroep en andere staatsorganen spenderen R 11m aan WK-kaartjes" en "Zimbabwanen ontvluchten Zuid-Afrika".

De regering is er vlot bij om de tijdelijke WK-veranderingen een permanent karakter toe te kennen, maar de sceptici duiden erop dat ze, net zoals voor een goed verloop van het WK zelf, eerst maar eens moeten zien om te kunnen geloven. Hoewel het in die wedstrijd nu misschien 1-0 staat, is de reguliere speeltijd nog lang niet over. Velen betwijfelen of de stevige veiligheidsproliferatie en snelle gerechterlijke processen over een lange adem beschikken, en velen zijn bang voor een economische post-WK dip.

De tijd zal leren wat het WK Zuid-Afrika heeft opgeleverd, maar met het bijschrijven van wereldkampioen Spanje kunnen de geschiedenisboeken nog niet zomaar worden dichtgeslagen. De komende maanden zullen cruciaal zijn voor het oprapen van de scherven en het doorzetten van de ongelofelijk positieve sfeer die het WK heeft gebracht. En misschien is Zumas voorstel zo gek nog niet, want bij deze taak kan Zuid-Afrika best wat bovenwereldlijke hulp gebruiken.

Verrassingsdag

Wanneer je opstaat weet je dat dit de dag van de verrassingen gaat worden: Nederland en Ghana gaan naar de volgende ronde. Je vertelt het tegen iedereen, of ze er in geïnteresseerd zijn of niet. Je probeert niet eens werk te verrichten vandaag, alles staat in het teken van de strijd later die dag. Veel mensen kijken je aan in het winkelcentrum in een van de buitenwijken waar je met je oranje pruik nogal opvalt. Je schudt de handen van de Ghana supporters opgewekt en deelt ze mee: “tot Dinsdag in de halve finale!”. Je maakt een grapje met de verkoper van vaantjes en shirts, waar je naar de Italie en Frankrijk shirtjes wijzend vraagt: “Zijn die nu halve prijs?” en tegen een van de omstanders “ik zou je Brazilie sjaaltje omruilen tegen een oranje exemplaar, nu het nog eervol kan!”

Een oranje pruik op je bol, Nederlandse vlag op je wang, een dwarse houding en een luide stem. Op de achtergrond steekt het stadhuis af tegen de Tafelberg, de zon laag aan de hemel. Duizenden juichende Braziliefans omringen je terwijl je opgelucht ademhaalt omdat de goal buitenspel was. Dan scoort Brazilie weer, en nu is er geen respijt tegen de haag van blijdschap. 1-0 achter na 10 minuten… Dit kan een lange middag gaan worden.

Ik vertel mijn huisgenoot die met me mee is gekomen: “Ik dacht dat we met 1-0 gingen winnen, maar ik had het fout. We gaan winnen met 2-1. Preventieve troost smsjes komen binnen: “Heb je een rust-knuffel nodig?” Ik blijf volhouden en antwoord: “Geef me maar een rustknuffel als je wil, maar de troostknuffel na 90 minuten zijn voor de Brazilianen!”. Een andere vriend smst: Brazilie is niet zo goed vandaag: neem het middenveld en schiet van afstand en je wint de wedstrijd.”

Een oranje pruik op je bol, Nederlandse vlag op je wang, een dwarse houding en een luide stem. De zon is praktisch onder en de Tafelberg is nu belicht door enorme schijnwerpers. Hoewel in meerderheid, de Braziliaanse fans zijn verbazingwekkend stil. De groepjes Oranjefans steken schril af tegen de rest in hun wolken van bier die in blijdschap door de springende, dansende en omhelzende mensen in de lucht worden gegooid. 2 -1 voor tegen Brazilië na 90 minuten… Soms gaan de dingen zoals je dat graag zou willen.

En soms ook niet. Zoals in het tragische verhaal van Ghana. Een domper op de avond, en een nieuw dieptepunt in de sportiviteit van Luis Suarez, die in eigen land waarschijnlijk als held zal worden ontvangen. Het enige voordeel van die uitschakeling is dat wanneer de Kaap dinsdag weer oranje kleurt, er hier maar weinig aanhangers van Uruguay te vinden zullen zijn...

Hoe koud is een Zuid Afrikaan?

Het zou zo'n onvergetelijke week gaan worden, een week waar je jaren later aan terug denkt en de reis voor je ziet als een reeks zorgeloze dronken dagen, waarbij je de zon nog na voelt gloeien op je wangen en waarbij de tonen van een onbekende eendagsvlieg door de lucht spelen. Die week is het in ieder geval niet geworden.

Op de kaart van Zuid-Afrika licht Port Elizabeth, ruwweg midden tussen Durban en Kaapstad, op als koudste plek aan de kust van Zuid Afrika, met een maximum van 13 graden... zeg maar Zandvoort midden-Oktober. Tijdens de reis komen we sneeuw tegen en horen we dat we met de koudste winter in tien jaar van doen hebben. Doss, die de accomm onder zijn hoede heeft genomen, waarschuwt dat we onze goede deal alleen hebben kunnen verzilveren omdat we fatsoenlijke jong-werkenden zijn, hetgeen voorbijgaat aan de realiteit waarin elk van ons nog de universiteit bezoekt, en de ongeschoren natuur van het reisgezelschap doet vermoeden dat het moeilijk wordt dit te verbergen. Een tweede detail, namelijk dat we op verschillende dagen met 8 in plaats van de genoemde 4 zullen zijn, dient geheel onbesproken te bliven in het bijzijn van getuigen.

Het huis, met Jacuzzi, ligt aan de mooiklinkende Swartkopsrivier, maar in de laatste kilometers op de N2 passeren we een riekende zwavelfabriek die ons zicht en neus niet meer verlaat, en de doolhofachtige woonwijk die we doorkruisen maakt nog eens duidelijk dat gele baksteen niet overal een faux-pas is in architectuur. Eenmaal aan de rivier passeren we menig prachtig pand, maar belanden jammerlijk dichtbij de brug waarover die de N2 de rivier overzet bij een pand dat meer doet denken aan grootmoeders tijd dan Bergen aan Zee.

De hoogbejaarde huiseigenaresse is snel ingepakt, maar binnen blijkt dat we het huis delen met een koppel. Zij verblijven inmiddels in het gedeelte met de jacuzzi dat in eerste instantie aan ons zou worden toebedeeld, waardoor we ons dienen te verdelen in twee kamers, waarvan er eentje meer een soort overloop betreft met een een-persoonsbed dat een deur blokkeert. Stew kijkt door het sleutelgat en ziet een onbekende man op een bank liggen. Zijn aanwezigheid wordt gedurende de nacht nog meermaals bevestigd door hevig gestommel dat door het hele huis dreunt, waarna we het speels over 'Quasimodo' hebben wanneer de mysterieuze bovenbuurman wordt genoemd.

En dan de kou. Zuid-Afrikaanse huizen zijn gebouwd om koel te blijven tijdens de 9 maanden lange zomer, en het feit dat een winter bestaat wordt in het ontwerp van levensomgevingen graag vergeten. Met meerdere dekens om ons heen kijken we op het midden van de dag naar het voetbal op de televisie, terwijl we witte pluimpjes uitademen. Door de aanwezigheid van zovelen in het huis is de heetwaterketel snel leeg, waardoor de geur van de zwavelfabriek binnen nog eens dunnetjes wordt gekopieerd. Snachts liggen we op dunne matjes verspreid over de algemene woonruimte. Door het gebrek aan ruimte overwegen we om in shifts te slapen.

De sfeer in het stadion tijdens Portugal - Ivoorkust is ongelofelijk, maar leert me een kleine nuance: het zijn eigenlijk maar gewoon 12 gasten die tegen een bal aan trappen. Mijn categorie 4 plek is onverwacht goed, het geluid is oorverdovend en de wave geeft me kippenvel, maar ik realiseer me meermaals tijdens de goalloze wedstrijd dat kwa gemak een plekje op de bank niet onderdoet voor het stadion. Wat ik me nog meer realiseer is dat op tv alles veel duidelijker is: een vrije trap wordt herhaald, een tackle van drie hoeken belicht. Nu kijk je even de andere kant op en je mist de enige kans van de wedstrijd: Ronaldo buitenkant paal. Achteraf blijkt dat in een discussie met tv-kijkers dat dieene speler waarvan je zweerde dat hij onderdeed voor de verwachtingen een redelijke pot heeft neergezet en dat jij, in het stadion, dat allemaal hebt gemist.

En ja, de stad zelf biedt ook geen echte uitgaansbonanza voor de door de wol geverfde kroegtijger. De enige drukke plek is sportbar Barney's, waar de gemiddelde 30-40 jarige gebierbuikte Portugal supporter zo dicht bij je komt staan om met geblesseerde tong tegen je aan te schreeuwen dat je de haren die uit zijn oren groeien kunt tellen. Alle studenten lijken de stad te hebben verlaten op twee 18-jarige Afrikaanse meisjes uit de provincie na die om twaalf uur door hun vader worden opgepikt.

Mijn herrinneringen van deze week over pakweg tien jaar zien er waarschijnlijk ongeveer zo uit: rillingen op de bank, oorverdovende vuvuzelas, onverwachte aankomst van mensen die its van ons willen, coca cola reclame, een natte jas, de geur van zwavel en spiegels in de vorm van dolfijnen en een zijlboot. Bij lange na niet de ideale vakantie. Niettemin hoedanook onvergetelijk.